Hoe groot het succes van de maatschap ook moge zijn. Er is een smet op het blazoen. Voor de jaarwende heeft de Vlaamse Belastingdienst (kortweg “Vlabel”) zich in drie voorafgaande beslissingen kritisch uitgelaten over het gebruik van de maatschap in planningsstructuren. Vlabel wil duidelijk aangeven dat er limieten zijn aan de wijze waarop de controle over geschonken vermogen kan worden teruggenomen met de maatschap na de schenking.

Overigens zijn de beslissingen niet het eerste schot voor de boeg van de maatschap.

Eerder ontwikkelde Vlabel de voor betwisting vatbare doctrine dat niet uitgekeerde maar gereserveerde winst binnen de maatschap, niet toekomt aan de blote eigenaar van de maatschapsaandelen maar wel aan de vruchtgebruiker. Bij planning behouden de schenkers zich traditioneel het vruchtgebruik. Met deze doctrine tracht Vlabel te bewerkstellingen dat bij overlijden van de vruchtgebruiker die opgepotte winsten toch nog aan hem toe te wijzen zijn en dus het voorwerp van erfbelasting vormen.

De maatschap concipieert een verzelfstandigd vermogen. Daardoor wordt verder gegaan als een gewone onverdeeldheid of een mede-eigendom, precies omdat de deelgenoten het bestuur over het vermogen duurzaam delegeren. Ze doen afstand van hun rechtstreeks beschikkings- en beslissingsrecht. Inzake nalatenschappen wordt vastgesteld dat financiële instellingen de maatschap meer en meer benaderen als een eenvoudige onverdeeldheid. Gevolg? Een financiële instelling blokkeert de rekening van de maatschap bij het overlijden van één van de maten. Dat is de typische benadering bij een onverdeeldheid, niet een van de maatschap. In het geval valt het part – zeg maar het aandeel van de maatschap – in de nalatenschap en blijft het maatschapsvermogen volledig – en dus ook haar rekeningen – ongemoeid.

En dat heeft gevolgen. Het bestuur van de maatschap verliest dan een stukje essentiële beschikkingsbevoegdheid om de maatschap als een echt doelvermogen te beheren en vertegenwoordigen.

In zeker zin sluiten ook de notarissen zich daarbij aan. Maatschappen worden in de praktijk vaak opgericht om het vermogen van minderjarigen makkelijker te structureren en te beheren. Binnen de maatschap kan dat meer autonoom gehandeld worden en dus deels ontzorgd worden. Uit een aantal standpunten van de notarissen zou nu echter kunnen worden afgeleid dat ook zij de mening zijn toegedaan dat in geval er minderjarigen zijn onder de maten, de beheersstructuur van de maatschap minstens op bepaalde punten aan de kant moet worden geschoven. Dit terwijl de maatschap in dat geval precies is opgericht om dit te voorkomen.

De wetgever heeft de maatschap in het 2019 ingevoerde Wetboek Vennootschappen en Verenigingen meer als quasi rechtspersoon heeft willen identificeren. Wat hier vooraf gaat, zijn praktijkvoorbeelden die daartegen regelrecht ingaan. Wellicht is de maatschap in de dagdagelijkse praktijk nog te vaak onvoldoende gekend. Toegegeven de vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid, met een in hoofde van de maten afgescheiden vermogen is allerminst eenvoudig te vatten en toe te passen. De vennootschapswetgever had er in deze zin er beter voor geopteerd om rechtspersoonlijkheid toe te kennen aan de maatschap en om de transparante werking ervan op elk mogelijk vlak te behouden. Dit is overigens hoe een aantal andere landen met zulke entiteiten omgaat.

Dat alles mag er allerminst toe leiden de maatschap af te zweren, noch om het vehikel niet meer aan te wenden. Wel moet er meer bewustzijn worden gecreëerd omtrent de werking van de maatschap in de praktijk.