BANKING & FINANCE

Korte introductie:

De nieuwe meerwaardebelasting op financiële activa regelt op zichzelf niet de volledige fiscaliteit van speculatieve inkomsten. Sinds 2026 kan een belegger onder het algemene stelsel van 10%, het stelsel voor speculatieve verrichtingen van 33% of het stelsel van de beroepsinkomsten vallen. De manier waarop wordt belegd, blijft bepalend. Zowel voor de ondernemer die zijn spaargeld belegt als voor de adviseur die hem daarin begeleidt, draait het dus niet alleen om de berekening van de meerwaarde, maar ook om de kwalificatie van de verrichtingen.

Waarom is dit relevant?

De hervorming maakt bepaalde meerwaarden zichtbaarder. Een belastingplichtige die ervoor kiest geen roerende voorheffing te laten inhouden, moet deze meerwaarden aangeven, terwijl de tussenpersoon de wettelijk voorgeschreven informatie doorgeeft. Wie de terugbetaling van ingehouden roerende voorheffing vraagt om van een vrijstelling te genieten, moet dit eveneens via zijn belastingaangifte doen. Omgekeerd kan een effectief ingehouden voorheffing ertoe leiden dat de betrokken meerwaarden niet meer moeten worden aangegeven.

Deze mechanismen zouden ertoe kunnen leiden dat de administratie de grens tussen privébeleggingen en speculatie vaker onderzoekt. Het gaat daarbij om een mogelijke evolutie, niet om de vaststelling dat het aantal controles aantoonbaar is toegenomen. De vraag speelt bovendien niet alleen bij cryptomunten, maar ook bij aandelen en ETF’s, hoewel de recente discussies rond cryptomunten de problematiek nadrukkelijker onder de aandacht hebben gebracht.

Analyse:

Drie fiscale kwalificaties om te onderscheiden

Het normale beheer van financiële activa valt voortaan in principe onder artikel 90, eerste lid, 9°, WIB 92. Het algemene stelsel voorziet in een tarief van 10%, zonder gemeentelijke opcentiemen, onder voorbehoud van de vrijstellingen en een eventueel voordeligere globalisatie.

Abnormale of speculatieve verrichtingen die buiten een beroepsactiviteit worden gesteld, vallen onder 1°: 33%, vermeerderd met de gemeentelijke opcentiemen, tenzij globalisatie voordeliger is. De eerste twee kwalificaties behoren dus tot de diverse inkomsten. Een beroepsactiviteit valt onder de progressieve belastingtarieven.

Het tarief van 10% is niet op alle situaties van toepassing: interne meerwaarden en aanmerkelijke deelnemingen zijn onderworpen aan bijzondere regelingen. Het financiële toepassingsgebied is niettemin ruim en omvat onder meer aandelen, ETF-deelbewijzen, derivaten en cryptoactiva. Een horloge met hoge verzamelwaarde valt in principe buiten dit stelsel, maar een speculatieve wederverkoop ervan kan wel tegen 33% worden belast.

Normaal beheer of speculatie?

Of er sprake is van normaal beheer, wordt beoordeeld aan de hand van het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon die zich in vergelijkbare omstandigheden bevindt. In zijn arrest van 24 februari 2022 oordeelde het Grondwettelijk Hof dat dit criterium verenigbaar is met het fiscaal legaliteitsbeginsel, ondanks de beoordelingsmarge die het laat. Dit bevestigt dat een concrete beoordeling nodig is, veeleer dan een universele drempel over het aantal transacties.

De bezitsduur en de frequentie van de verrichtingen moeten worden beoordeeld in samenhang met de intentie op het moment van aankoop, de financiering en het genomen risico. Ook het aandeel van het vermogen dat wordt geïnvesteerd en de concentratie van de posities helpen om de cijfers in hun juiste context te plaatsen. Het nastreven van snelle winsten kan wijzen op speculatie. Een disproportionele risicobereidheid kan dan weer de vraag doen rijzen of er sprake is van abnormaal beheer, zelfs wanneer het slechts om één verrichting gaat.

Regelmatig een gediversifieerde ETF aankopen om spaargeld op te bouwen, getuigt niet van dezelfde aanpak als dagelijks veelvuldig individuele aandelen kopen en verkopen. Een herbalancering kan het risico verminderen, terwijl het gebruik van een hefboomeffect het risico juist kan verhogen. Een optie kan ook dienen om een bestaande positie af te dekken. Deze voorbeelden tonen aan waarom het aantal orders of het type financieel product op zich niet volstaat om de meerwaarden fiscaal te kwalificeren.

Ook het beleggen van een groot deel van het vermogen in een sterk gediversifieerde ETF houdt niet noodzakelijk hetzelfde risico in als het concentreren van dat bedrag in één volatiel aandeel. Het geïnvesteerde aandeel van het vermogen moet worden beoordeeld in samenhang met de werkelijke diversificatie, de schuldenlast en de liquiditeitsbehoeften. Geen enkel percentage is op zichzelf bepalend voor de kwalificatie als normaal beheer.

Wat cryptodossiers ons leren

De historische vragenlijst van de Dienst Voorafgaande Beslissingen besteedt onder meer aandacht aan de beleggingsstrategie, het gebruik van leningen, automatisering en het aandeel van het vermogen dat wordt geïnvesteerd. Die vragen kunnen ook nuttig zijn bij de beoordeling van traditionele activa, zonder dat beoordelingen die specifiek voor cryptomunten gelden automatisch kunnen worden doorgetrokken. Er bestaat geen algemene wettelijke drempel van bijvoorbeeld drie transacties per week of 20% van het vermogen.

Nr. 192 van de circulaire van 22 juli 2026 verduidelijkt dat de verschillende aanwijzingen in samenhang moeten worden beoordeeld. Wanneer een meerwaarde onder het nieuwe stelsel wordt aangegeven, rust de bewijslast voor een correctie naar abnormaal of speculatief beheer op de administratie. Het aangeven van een meerwaarde vormt dus geen erkenning van speculatie en actief beheer is niet automatisch abnormaal.

Een herkwalificatie kan ook de belastbare grondslag wijzigen

Het waarderingsmechanisme op 31 december 2025 en de jaarlijkse vrijstelling van het algemene stelsel gelden niet voor speculatieve meerwaarden die onder artikel 90, eerste lid, 1°, vallen.

Binnen het algemene stelsel zijn transactiekosten niet aftrekbaar en worden minderwaarden binnen dezelfde categorie verrekend, voor dezelfde belastingplichtige en hetzelfde jaar. Het speculatieve stelsel laat, onder de eigen toepassingsvoorwaarden, toe om kosten af te trekken die zijn gemaakt om de betrokken inkomsten te verkrijgen of te behouden. Ook verliezen die onder hetzelfde stelsel vallen en tijdens de vijf voorgaande belastbare tijdperken zijn geleden, kunnen in aanmerking komen. De berekeningen van beide stelsels mogen dan ook niet met elkaar worden vermengd.

Neem bijvoorbeeld een actief dat vóór 2026 voor 20.000 euro werd aangekocht, op 31 december 2025 een waarde van 45.000 euro heeft en in 2026 voor 50.000 euro wordt verkocht. Onder het algemene stelsel bedraagt de meerwaarde vóór vrijstelling 5.000 euro.

Indien de volledige aan- en verkoopverrichting als een belastbare speculatieve verrichting wordt gekwalificeerd, bedraagt de te beoordelen meerwaarde 30.000 euro vóór aftrek van de toegelaten kosten. Dit voorbeeld veronderstelt dat de volledige verrichting als dusdanig wordt gekwalificeerd. Een onregelmatigheid bij een verkoop leidt niet automatisch tot belasting van de volledige historische waardestijging.

Praktische impact voor ondernemers, bedrijven:

Deze analyse heeft betrekking op het privévermogen van natuurlijke personen die in België wonen. Een bedrijfsleider die persoonlijk belegt, moet zijn privébeleggingen onderscheiden van de beleggingen die door zijn vennootschap worden verricht en waarvoor eigen fiscale regels gelden.

Zijn beroep en kennis kunnen meewegen in de beoordeling, maar volstaan op zichzelf niet om van zijn privéportefeuille een beroepsactiviteit te maken. Bij regelmatige trading moeten ook de continuïteit, de organisatie, de eraan bestede tijd en de ingezette middelen worden onderzocht.

Concreet is het aangewezen om een historiek bij te houden van aankopen, verkopen en conversies, evenals bewijsstukken over de financiering en de redenen voor belangrijke beleggingsbeslissingen. Wanneer een portefeuille gedeeltelijk via discretionair beheer en gedeeltelijk persoonlijk wordt beheerd, kan het documenteren van de rol van de vermogensbeheerder en van de rechtstreeks genomen beslissingen de analyse vergemakkelijken. Een beheermandaat garandeert op zichzelf geen bepaalde fiscale kwalificatie.

Een strategie kan bovendien evolueren: van regelmatig sparen naar frequent traden, krediet gebruiken of een handelsrobot inschakelen. Dergelijke wijzigingen kunnen aanleiding geven om de fiscale kwalificatie opnieuw te beoordelen. De conclusie die bij de opening van een portefeuille werd gemaakt, geldt dus niet noodzakelijk voor alle latere verrichtingen.

Financiële professionals doen er dus goed aan om de werkelijke strategie van hun cliënt in kaart te brengen en zich niet uitsluitend op diens risicoprofiel te baseren. Wanneer een voorgenomen verrichting aanzienlijke fiscale onzekerheid met zich meebrengt, kan een voorafgaande beslissing worden overwogen, met inachtneming van de wettelijke voorwaarden en vóór de verrichting fiscale gevolgen heeft.

Conclusie:

De hervorming van 2026 maakt een bestaand onderscheid opnieuw relevant Nu online beleggen en zelf spaargeld beheren steeds toegankelijker worden, moet ook anders worden gekeken naar wat voorzichtig beheer precies inhoudt.

Om tot een onderbouwde fiscale kwalificatie te komen, moet elke verrichting worden bekeken vanuit haar vermogensrechtelijke logica en de eraan verbonden risico’s. Het tarief dat door een tussenpersoon wordt toegepast, kan die beoordeling niet vervangen.