BANKING & FINANCE

Een Nederlandse rekening, een Duitse broker of een crypto-platform: de meldingsplicht verrast nog steeds 

Wie vandaag een vermogen beheert, doet dat zelden uitsluitend via een Belgische bank. Belgische beleggers openen zonder veel nadenken een rekening bij DEGIRO of Interactive Brokers, houden een rekening aan bij Revolut of Wise en investeren via buitenlandse crypto-platformen. Wat enkele jaren geleden nog atypisch was, is intussen bijna mainstream geworden. 

Toch botst die financiële internationalisering nog regelmatig op regels die dateren uit een andere fiscale realiteit. 

Uit onze praktijk blijkt dat veel belastingplichtigen niet beseffen dat een buitenlandse rekening niet alleen aanleiding geeft tot een meldingsplicht in de aangifte personenbelasting, maar ook tot een afzonderlijke registratieverplichting bij het Centraal Aanspreekpunt (CAP) van de Nationale Bank van België. 

Voor veel belastingplichtigen blijft de dubbele verplichting ook vandaag nog een onvoldoende gekende verplichting.  

Het begrip “rekening” wordt vaak onderschat

Een tweede bron van problemen is de ruime invulling van het begrip buitenlandse rekening. 

Waar veel belastingplichtigen spontaan denken aan een klassieke rekening in Luxemburg of Zwitserland, speelt de problematiek vandaag veel breder. 

Rekeningen bij buitenlandse online brokers zoals DEGIRO of Interactive Brokers worden regelmatig vergeten. Hetzelfde geldt voor buitenlandse neobanken zoals Bunq en N26. 

De opkomst van digitale financiële dienstverlening heeft de meldingsplicht niet eenvoudiger gemaakt. Integendeel. Naarmate financiële dienstverlening internationaler wordt, neemt ook het risico toe dat belastingplichtigen onbewust bepaalde verplichtingen over het hoofd zien. 

Crypto-beleggers kijken vaak naar de fiscaliteit van hun winsten, maar vergeten hun account

Een bijzonder aandachtspunt zijn accounts bij buitenlandse Crypto Asset Service Providers (CASP’s). 

Veel Belgische beleggers volgen terecht de discussies rond de fiscale behandeling van cryptomeerwaarden. Opvallend genoeg gaat veel minder aandacht naar de vraag of het account zelf aanleiding kan geven tot meldingsverplichtingen. 

Nochtans beschikken steeds meer Belgische beleggers over accounts bij buitenlandse spelers zoals Coinbase, Kraken, Bitstamp of Bitvavo. 

Voor gebruikers voelen dergelijke accounts vaak niet aan als een klassieke bank- of effectenrekening.  Ook zij die vertrouwd zijn met het formulier dat de Nationale Bank ter beschikking stelt voor het aangeven van een buitenlandse rekening kan bezwaarlijk uit de aard ervan vermoeden dat dergelijke accounts kwalificeren als een buitenlandse rekening.  Het formulier verwijst steevast naar een IBAN nummer en de naam van de financiële instelling, terwijl daar bij een crypto-account evident geen sprake van is.  

De kans is reëel dat de aangifteverplichting van crypto-accounts de komende jaren aan aandacht zal winnen. Met DAC8 zet Europa immers een volgende stap richting automatische uitwisseling van gegevens over cryptoactiva, waardoor de transparantie rond crypto-investeringen aanzienlijk toenemen. 

Sancties: vaak minder spectaculair dan gedacht, maar zeker niet onschuldig 

Wie een buitenlandse rekening niet meldt, begeeft zich niet automatisch op strafrechtelijk terrein. 

De praktijk is doorgaans genuanceerder. 

Administratieve boetes behoren tot de mogelijkheden, maar zijn in de praktijk geen automatisme. Wanneer ook inkomsten niet werden aangegeven, kunnen bovendien belastingverhogingen worden toegepast. Daarnaast kan het ontbreken van een melding aanleiding geven tot bijkomende vragen van de administratie. 

In veel dossiers vormt de niet-aangegeven rekening vooral het startpunt van verder onderzoek. 

Dat is begrijpelijk vanuit het standpunt van de fiscus. Een buitenlandse rekening die niet werd gemeld, kan wijzen op een eenvoudige administratieve vergissing, maar kan even goed een aanwijzing zijn van bredere fiscale onregelmatigheden. 

Daarbij wordt soms uit het oog verloren dat de niet-aangifte van een buitenlandse rekening en het verzwijgen van inkomsten juridisch twee verschillende zaken zijn. Een belastingplichtige kan perfect alle interesten, dividenden en andere belastbare inkomsten correct hebben aangegeven en toch de meldingsplicht met betrekking tot de rekening zelf hebben miskend. In discussies over belastingverhogingen en fraude speelt dit onderscheid vaak een belangrijke rol. 

Ook de rechtspraak kijkt naar de intentie van de belastingplichtige. Opvallend is dat rechters vaak meer aandacht hebben voor de concrete omstandigheden dan voor de loutere vaststelling dat een melding ontbreekt. 

Er bestaat immers een fundamenteel verschil tussen een belastingplichtige die bewust vermogen verbergt en iemand die niet beseft dat een rekening bij een buitenlandse broker onder de meldingsplicht valt. 

Uit rechtspraak blijkt geregeld dat elementen zoals goede trouw, de omvang van het vermogen en de algemene fiscale transparantie van de belastingplichtige een rol spelen bij de beoordeling van sancties. 

Interessant is dat rechtbanken niet altijd zomaar meegaan in de redenering van de fiscus dat een niet-aangegeven buitenlandse rekening automatisch wijst op kwaad opzet of fiscale fraude. Zo werd reeds herhaaldelijk geoordeeld dat het loutere bestaan van een buitenlandse rekening op zich geen bewijs vormt van een frauduleuze intentie. Evenmin kan uit de enkele vaststelling dat een rekening niet werd aangegeven zonder meer worden afgeleid dat de belastingplichtige bewust informatie heeft willen achterhouden. 

Die nuance verdient aandacht. De meldingsplicht is immers veel technischer geworden dan vroeger. Waar het debat ooit voornamelijk draaide rond klassieke bankrekeningen in Luxemburg of Zwitserland, worden belastingplichtigen vandaag geconfronteerd met buitenlandse brokers, fintechplatformen, neobanken en crypto-accounts waarvan niet altijd even duidelijk is dat zij onder de Belgische meldingsplicht vallen. 

Dat betekent uiteraard niet dat de meldingsplicht vrijblijvend wordt. Wel toont het aan dat de juridische werkelijkheid doorgaans genuanceerder is dan soms wordt voorgesteld. De beoordeling van eventuele sancties blijft in grote mate afhankelijk van de concrete feiten en van de vraag of de administratie daadwerkelijk een intentionele belastingontduiking kan aantonen. 

Waarom blijft de fiscus zoveel belang hechten aan deze verplichting? 

Historisch valt dat perfect te begrijpen. 

Toen de huidige meldingsverplichtingen werden ingevoerd, vormden buitenlandse rekeningen een belangrijk vehikel om vermogen uit het zicht van de Belgische fiscus te houden. Internationale samenwerking was beperkt en toegang tot buitenlandse bankgegevens vaak bijzonder moeilijk. 

Vandaag bevinden we ons echter in een volledig ander tijdperk. 

Via CRS ontvangt België jaarlijks een enorme hoeveelheid informatie over buitenlandse rekeningen van Belgische inwoners. Daarnaast bestaan FATCA en nog diverse andere Europese rapporteringsverplichtingen en binnenkort ook DAC8. 

De informatiepositie van de fiscus is daardoor sterker dan ooit. 

Vanuit dat perspectief is het niet onredelijk om de vraag te stellen of het huidige systeem nog optimaal is georganiseerd. 

Waarom moet een belastingplichtige worden gesanctioneerd voor het niet melden van informatie die de overheid op automatische wijze zou ontvangen? Waarom worden buitenlandse rekeningen niet vooraf ingevuld, zoals dat voor tal van andere fiscale gegevens vandaag al gebeurt? 

Uiteraard is automatische gegevensuitwisseling niet feilloos. Fouten blijven mogelijk en niet alle informatie bereikt de fiscus op hetzelfde moment. Toch lijkt de discussie over verdere automatisering legitiem. 

De vraag is niet of fiscale transparantie wenselijk is. Dat debat lijkt beslecht. De vraag is eerder of die transparantie niet efficiënter kan worden georganiseerd. 

Conclusie

De meldingsplicht voor buitenlandse rekeningen blijft vandaag een juridische realiteit die beleggers ernstig moeten nemen. Dat geldt niet alleen voor klassieke buitenlandse bankrekeningen, maar evenzeer voor rekeningen bij online brokers, neobanken en accounts bij buitenlandse CASP’s. 

Toch is het moeilijk te ontkennen dat deze verplichting steeds meer botst met de digitale fiscale werkelijkheid van vandaag. Terwijl banken, brokers en binnenkort ook crypto-platformen massaal gegevens uitwisselen met belastingadministraties, blijft de belastingplichtige verantwoordelijk voor het afzonderlijk melden van dezelfde informatie. 

Dat leidt tot een merkwaardige paradox. Nooit eerder beschikte de fiscus over zoveel gegevens, maar tegelijk blijft het risico bestaan dat een belastingplichtige precies hierdoor geconfronteerd wordt met een fiscaal onderzoek of met sancties omdat hij informatie niet nogmaals heeft meegedeeld. De rechtspraak lijkt zich gelukkig meer bewust van die spanning en benadrukt terecht dat een niet-aangegeven buitenlandse rekening niet automatisch gelijkstaat aan fraude of kwaad opzet. 

De strijd tegen fiscale fraude blijft vanzelfsprekend legitiem. Maar naarmate de internationale gegevensuitwisseling verder evolueert, wordt het steeds moeilijker uit te leggen waarom goedwillende belastingplichtigen nog dezelfde informatie op verschillende plaatsen moeten rapporteren. Misschien is het moment aangebroken om niet langer na te denken over méér meldingsverplichtingen, maar over slimmere meldingsverplichtingen. Dat zou zowel de rechtszekerheid als de fiscale efficiëntie ten goede komen.